Największa jaskinia na świecie – gdzie się znajduje i jak powstała?

Największą jaskinią na świecie pod względem kubatury jest wietnamska Hang Son Doong. Ta gigantyczna przestrzeń, w której zmieściłby się 40-piętrowy wieżowiec, powstała wskutek erozji wapiennych skał przez podziemną rzekę. Zapraszam do lektury, by poznać jej lokalizację, historię odkrycia oraz inne rekordowe jaskinie globu.

Gdzie leży największa jaskinia planety?

Hang Son Doong znajduje się w centralnej części Wietnamu, w prowincji Quảng Bình. Obszar ten jest oddalony o około 55 kilometrów na północny zachód od miasta Đồng Hới i około 450 kilometrów na południe od Hanoi. Wejście do podziemnego świata ukryte jest blisko granicy z Laosem, na terenie Parku Narodowego Phong Nha-Ke Bang.

Cały park został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO i słynie z niezwykłego krajobrazu krasowego. Otaczają go gęste, tropikalne dżungle, które przez lata skutecznie maskowały dostęp do tego cudu natury. Szacuje się, że w granicach rezerwatu znajduje się około 300 innych jaskiń i grot, tworzących system podziemnych korytarzy o łącznej długości przekraczającej 126 kilometrów.

Jak ukształtowała się Hang Son Doong?

Powstanie tej olbrzymiej pustki skalnej to efekt nieustannego działania wody na wapienne podłoże. Przez miliony lat przepływająca przez masyw rzeka wypłukiwała skałę, stopniowo poszerzając szczeliny i tworząc monumentalne komory. Proces ten, zwany krasowieniem, doprowadził do utworzenia największej z sal, której parametry wydają się trudne do wyobrażenia.

W miejscach, gdzie strop był osłabiony, dochodziło do zawalania się sklepienia. Te zapadliska utworzyły gigantyczne leje krasowe, otwierając wnętrze jaskini na światło słoneczne. Zdarzenia te miały miejsce około 300 tysięcy lat temu i umożliwiły przedostanie się do środka bujnej roślinności, tworząc wewnątrz osobliwy, zamknięty ekosystem.

O ogromie podziemnej rzeki świadczy też odkryty niedawno nowy podwodny tunel. Brytyjscy nurkowie zeszli w nim na głębokość 78 metrów, choć szacowana całkowita głębokość tego fragmentu sięga 120 metrów. Korytarz ten najprawdopodobniej łączy Hang Son Doong z sąsiednią jaskinią Hang Thung.

Co kryje wnętrze podziemnego giganta?

Pierwsze, co uderza badaczy i nielicznych turystów, to przytłaczająca skala tego miejsca. Hang Son Doong rozciąga się na długości około 9 kilometrów, a jej kubatura sięga 38,5 miliona metrów sześciennych. Największa z sal mierzy ponad 5 kilometrów długości, 200 metrów wysokości i 150 metrów szerokości – te rozmiary sprawiają, że wewnątrz zmieściłby się kwartał 40-piętrowych drapaczy chmur z Nowego Jorku.

Ta gigantyczna komora nie jest jednak martwą skalną pustką. Dzięki zapadniętemu stropowi wykształcił się tu własny mikroklimat, a wdzierające się promienie słoneczne umożliwiły wzrost prawdziwej dżungli. Ta surrealistyczna mieszanka nagich skał, wilgotnej mgły i soczystej zieleni tworzy krajobraz rodem z powieści fantasy.

Podziemna rzeka i jeziora

Dnem całego systemu nieprzerwanie płynie wartka rzeka, której nurt towarzyszy eksploratorom na każdym kroku. To właśnie ten ciek wodny przez miliony lat wyrzeźbił monumentalne korytarze. W niektórych partiach jaskini tworzy on rozległe, czyste jeziora, a wilgotność powietrza utrzymuje się na ekstremalnie wysokim poziomie.

W największej komorze jaskini zmieściłby się kwartał 40-piętrowych drapaczy chmur z Nowego Jorku.

Niezwykłe formacje skalne

Wnętrze zdobią unikalne nacieki, których nie znajdzie się nigdzie indziej na świecie. Do najbardziej fotogenicznych należy 70-metrowa formacja skalna przypominająca łapę psa. Oprócz tradycyjnych stalaktytów i stalagmitów, procesy krasowe utworzyły tu również rzadko spotykane perły jaskiniowe oraz ogromne kolumny łączące dno ze stropem.

Fauna i flora wewnątrz groty

Izolacja od świata zewnętrznego sprawiła, że wykształcił się tu specyficzny ekosystem. Jaskinia jest siedliskiem latających lisów oraz innych rzadkich gatunków zwierząt, które doskonale zaadaptowały się do życia w półmroku. Bujna dżungla rozwijająca się pod lejami krasowymi dopełnia obrazu tej unikalnej biosfery, która wciąż jest badana przez naukowców.

Jak odkryto Hang Son Doong?

Historia odkrycia największej jaskini na świecie jest pełna przypadku. W 1991 roku miejscowy mieszkaniec, Ho Khanh, szukał w dżungli schronienia przed deszczem i natknął się na otwór w wapiennym klifie. Po powrocie do domu nie potrafił jednak ponownie zlokalizować tego miejsca w gęstwinie drzew, a opowieść o gigantycznej grocie na lata odeszła w zapomnienie.

Dopiero w 2009 roku Ho Khanh, po wielu próbach, zdołał ponownie trafić do wejścia, prowadząc tam zespół brytyjskich speleologów z British Cave Research Association. To, co zobaczyli, przerosło ich najśmielsze oczekiwania. Howard Limbert, szef ekspedycji, porównał to odkrycie do znalezienia nieznanego wcześniej Mount Everestu.

Odkrycie jaskini porównywane jest do znalezienia nieznanego wcześniej Mount Everestu – stwierdził jej pierwszy eksplorator, Howard Limbert.

Czy można zwiedzać ten podziemny kolos?

Władze wietnamskie zgodziły się na bardzo limitowaną turystykę w Hang Son Doong. Od 2017 roku obowiązują rygorystyczne restrykcje – rocznie do wnętrza wchodzi nie więcej niż kilkuset wybrańców. Dla porównania, do 2017 roku jaskinię odwiedziło łącznie tylko 1200 osób, podczas gdy w tym samym czasie Mount Everest zdobyło ponad 4000 himalaistów.

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie w maksymalnie 10-osobowych grupach, pod opieką miejscowych przewodników i strażników parku narodowego. Każdy uczestnik musi być w doskonałej kondycji fizycznej, ponieważ wyprawa uznawana jest za ekstremalnie wymagającą i plasuje się na najwyższym stopniu trudności.

Koszty i logistyka ekspedycji

Wyprawa do wnętrza Hang Son Doong trwa łącznie siedem dni i sześć nocy, z czego cztery dni i trzy noce spędza się bezpośrednio w jaskini. Podczas ekspedycji uczestników wspiera zespół około 22 tragarzy, a całość nadzorują specjaliści z międzynarodowym certyfikatem. Ze względu na ochronę przyrody każdy musi dostosować się do surowych zasad – niezastosowanie się do poleceń przewodnika grozi natychmiastowym zawróceniem bez zwrotu kosztów.

Koszt uczestnictwa w wyprawie to 3 tysiące dolarów od osoby. Należy do tego doliczyć przelot do Wietnamu. Miejsca są wyprzedawane z wielomiesięcznym wyprzedzeniem, a od kandydatów wymaga się wypełnienia szczegółowego kwestionariusza zdrowotnego. Wszystkie wycieczki organizuje jeden licencjonowany podmiot, co gwarantuje kontrolę nad wpływem turystyki na delikatny ekosystem.

Wpływ na lokalną społeczność

Odkrycie jaskini całkowicie odmieniło życie mieszkańców pobliskich wiosek. Przed erą turystyki wielu z nich parało się nielegalnym wyrębem cennego drewna agarowego lub kłusownictwem na zagrożone wyginięciem cywety i jeżozwierze. Dziś, zamiast plądrować park narodowy, pracują jako przewodnicy i tragarze, a powstałe miejsca pracy szacuje się na około 500 etatów dla lokalnej społeczności.

Mieszkańcy wioski Ban Doong, liczącej niespełna 40 osób, po raz pierwszy zyskali dostęp do stałych dochodów, a ich warunki życia wyraźnie się poprawiły dzięki współpracy z organizatorami wypraw i zaangażowaniu w ochronę przyrody.

Cały model turystyki wokół jaskini zapewnia około 500 miejsc pracy dla lokalnej społeczności i stał się wzorem dla innych regionów kraju.

Inne jaskiniowe rekordzistki globu

Hang Son Doong jest bezkonkurencyjna pod względem kubatury, jednak w klasyfikacji najdłuższych systemów jaskiniowych świata prowadzi amerykańska Jaskinia Mamucia. Ta krasowa formacja w stanie Kentucky osiąga zawrotną długość ponad 686 kilometrów korytarzy, studni i kominów. Dla turystów udostępniono 19 kilometrów tras rozmieszczonych na pięciu poziomach, gdzie można podziwiać kolorowe nacieki, podziemne jeziora i wodospady.

Drugie miejsce zajmuje meksykański system Sac Actun/Dos Ojos na półwyspie Jukatan, który mierzy 377 kilometrów i jest najdłuższą podwodną jaskinią na Ziemi. Na pudle zestawienia znajduje się też Jewel Cave w Dakocie Południowej – jej znane korytarze mają 346 kilometrów, a ściany zdobią liczne kryształy kalcytu i gipsu, od których wzięła swoją nazwę.

W Europie najdłuższym systemem jest Jaskinia Optymistyczna na ukraińskiej Wyżynie Podolskiej – jej zbadana sieć liczy 265 kilometrów, a naukowcy podejrzewają, że łączy się ona z sąsiednią Jaskinią Jeziorną, tworząc kompleks o długości nawet 2000 kilometrów. Z kolei w kategorii głębokości niekwestionowanym liderem jest Jaskinia Krubera w Abchazji – to jedyna znana naturalna jaskinia, której deniwelacja przekracza dwa kilometry, sięgając 2191 metrów. Pierwszymi ludźmi, którzy zeszli poniżej granicy 2000 metrów, byli Polacy.

Największe jaskinie w Polsce

Choć polskie jaskinie nie mogą konkurować długością ze światowymi gigantami, to w Tatrach znajduje się imponujący System Jaskiniowy Nad Kotlinami-Śnieżna. Łączna długość jego korytarzy przekracza 23 kilometry, co czyni go najdłuższym i najgłębszym w kraju. Deniwelacja systemu, czyli różnica wysokości między najniższym a najwyższym punktem, wynosi dokładnie 824 metry.

W skład kompleksu wchodzi pięć niezależnie odkrywanych jaskiń:

• Jaskinia Śnieżna,
• Jaskinia Wielka Litworowa,
• Jaskinia nad Kotlinami,
• Jasny Awen,
• Jaskinia Wilcza.

Wejścia do całości szukać należy w Wyżniej Świstówce w Dolinie Małej Łąki. Zwiedzanie systemu jest jednak zarezerwowane wyłącznie dla osób z uprawnieniami taternika jaskiniowego, ze względu na techniczny charakter korytarzy i wymaganą samodzielność w poruszaniu się pod ziemią.